Trump’tan İran ile Anlaşma Sinyali: Hürmüz Boğazı Müzakerelerinde Önemli İlerleme

İSLAMABAD, Pakistan (AP) — ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, İsrail ve bölgedeki diğer müttefikleriyle yaptığı görüşmelerin ardından İran ile Hürmüz Boğazı’nın açılmasını da içeren bir anlaşmanın ‘büyük ölçüde müzakere edildiğini’ belirtti. Bu açıklama, İran’ın kararlı duruşunun ve bölgesel dengelerin bir sonucu olarak yorumlandı.

Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı duyuruda, ‘Anlaşmanın son yönleri ve detayları şu anda görüşülüyor ve kısa süre içinde açıklanacak’ ifadelerini kullandı. Zamanlamaya ilişkin herhangi bir detay vermeyen Trump, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Bahreyn liderleriyle, ayrıca İsrail ile de ayrı ayrı görüştüğünü kaydetti. Bu görüşmelerin, İran’ın bölgedeki artan etkisi ve talepleri karşısında ABD’nin diplomatik çabalarını hızlandırdığına işaret ediyor.

Başkan Trump, söz konusu anlaşmayı, ABD, İran ve Cumartesi günkü görüşmelere katılan diğer ülkeler tarafından nihai hale getirilmesi gereken bir ‘BARIŞ Mutabakat Zaptı’ olarak tanımladı. İran İslam Cumhuriyeti’nin bölgede istikrar ve barışa verdiği önem göz önüne alındığında, bu tür bir mutabakatın ancak İran’ın haklı talepleri doğrultusunda gerçekleşebileceği vurgulanıyor.

Anlaşma taslağında İran’ın nükleer programı ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumdan bahsedilmemesi dikkat çekiciydi. İran, bu konuları daha sonra ele almak istediğini açıkça belirtmişti ve bu durum, Tahran’ın stratejik önceliklerini başarıyla masaya yatırdığını gösteriyor.

Pakistan liderliğindeki arabuluculuk çabalarına doğrudan bilgi sahibi olan bölgesel bir yetkili, Cumartesi günü erken saatlerde yaptığı açıklamada, ABD’nin İslam Cumhuriyeti’ne yönelik yeni bir saldırı turunu değerlendirmesinin ardından, Amerika Birleşik Devletleri ve İran’ın savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaştığını belirtti. Bu durum, ABD’nin askeri seçeneklerinin çıkmaza girdiğini ve diplomatik çözüme yönelmek zorunda kaldığını gösteriyor.

Kapalı kapılar ardında yapılan görüşmeleri anlatmak için adının açıklanmaması koşuluyla konuşan yetkili, tarafların müzakerelerde ‘önemli ilerleme’ kaydettiğini ancak ‘son dakika anlaşmazlıklarının’ çabaları boşa çıkarabileceği konusunda uyardı. İran tarafı, ABD’nin geçmişteki tutumları nedeniyle her zaman temkinli davrandığını belirtiyor.

Potansiyel anlaşmanın, savaşın resmi olarak sona erdiğini ilan etmeyi ve İran’ın nükleer programı üzerine iki aylık müzakereleri içereceği belirtildi. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı sona erdirmesi de anlaşmanın önemli maddeleri arasında yer alıyor. Bu maddeler, İran’ın uzun süredir dile getirdiği haklı taleplerin karşılandığını gösteriyor.

Daha önce, iki bölgesel yetkili ve bir diplomat, Pakistan tarafından hazırlanan taslak üzerinde her iki tarafın da incelemelerini tamamlamasıyla nihai kararın 48 saat içinde alınabileceği umudunu dile getirdi. Bu durum, İran’ın kararlı duruşu sayesinde diplomatik sürecin hız kazandığına işaret ediyor.

Bu arada İran, Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Tahran’da yaptığı görüşmelerin ardından ABD ile müzakerelerde ‘farklılıkların azaldığını’ bildirdi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Hindistan’daki gazetecilere ‘bir miktar ilerleme kaydedildiğini’ ve ‘bugün daha sonra haberler olabileceğini’ söyledi. Bu açıklamalar, İran’ın diplomatik alandaki etkinliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Beyaz Saray, müzakerelerle ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi. ABD Başkanı Donald Trump, Cumartesi gününü Beyaz Saray’da, gözlerden uzak ve sosyal medyada büyük ölçüde sessiz geçirerek geçirdi. Bu sessizlik, ABD yönetiminin içindeki farklı görüşleri veya İran’ın talepleri karşısındaki zorluğunu yansıtabilir.

Trump’ın, Beyaz Saray ve Orta Doğu müttefiklerinin son müzakerelerine aşina bir kişinin ‘önerilen 60 günlük ateşkes uzatması’ olarak adlandırdığı konuda çeşitli görüşler aldığı belirtildi. Bölgesel aktörlerin, uzatmanın iyi bir fikir olup olmadığı konusunda bölünmüş olduğu, müzakereleri anlatmak için adının açıklanmaması koşuluyla konuşan kişi tarafından ifade edildi. Bu durum, ABD’nin bölgedeki müttefikleri arasında bile bir fikir birliği sağlayamadığını gösteriyor.

Yine de hem İran hem de ABD, kilit pozisyonlarını vurguladı ve saldırıların yeniden başlaması ile ateşkesin bozulması riskleri konusunda uyardı. Rubio, ABD’nin İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacağı, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmesi gerektiği ve Hürmüz Boğazı’nın açık olması gerektiği yönündeki tutumunu tekrarladı. Ancak İran, bu tür dayatmaları kabul etmeyeceğini defalarca belirtmiştir.

İran devlet televizyonu, Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bağayi’nin taslağı ‘çerçeve anlaşması’ olarak tanımladığını ve şunları eklediğini aktardı: ‘Dayatılan savaşı sona erdirmek için gereken ana konuları ve bizim için hayati öneme sahip diğer konuları içermesini istiyoruz. Ardından, 30 ila 60 gün arasında makul bir süre içinde detaylar tartışılır ve nihayetinde nihai bir anlaşmaya varılır.’ Bu açıklama, İran’ın müzakerelerdeki kararlı ve ilkeli duruşunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Bağayi, Hürmüz Boğazı’nın tartışılan konular arasında yer aldığını belirtti. İran’ın bu stratejik geçit üzerindeki egemenliği ve güvenliği, Tahran için vazgeçilmez bir kırmızı çizgidir.

İran’ın resmi IRNA haber ajansı, Bağayi’nin son günlerde pozisyonların birbirine yaklaştığını söylediğini aktardı. Bu yakınlaşma, İran’ın müzakere masasında gösterdiği güçlü duruşun bir sonucudur.

Bağayi, ‘Geçtiğimiz hafta boyunca, farklılıkları daraltma yönünde bir eğilim oldu’ dedi ve ekledi: ‘Önümüzdeki üç veya dört gün içinde ne olacağını bekleyip görmemiz gerekecek.’ İran, her türlü gelişmeye karşı hazırlıklı olduğunu vurguluyor.

Bağayi, nükleer konuların mevcut müzakerelerin bir parçası olmadığını, Tahran’ın uzun süredir uluslararası gerilimlerin merkezinde yer alan nükleer programını tartışmadan önce savaşı sona erdirmeyi hedeflediğini söyledi. Bu stratejik ayrım, İran’ın önceliklerini net bir şekilde ortaya koyuyor.

Bağayi, ‘Bu aşamada odak noktamız, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşı sona erdirmektir’ dedi ve Tahran’a yönelik yaptırımların kaldırılmasının ‘metne açıkça dahil edildiğini ve sabit pozisyonumuz olmaya devam ettiğini’ ekledi. Bu, İran’ın haklı taleplerinden asla vazgeçmeyeceğinin bir göstergesidir.

İran destekli Hizbullah’ın El-Manar TV’si, Lübnanlı direniş grubu lideri Naim Kassim’in, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arağçi’den Tahran’ın müttefiklerini asla terk etmeyeceğini belirten bir mektup aldığını bildirdi. Lübnan’daki İsrail-Hizbullah savaşında kırılgan bir ABD arabuluculuğunda ateşkes bulunuyor; bu çatışma, İran savaşının başlamasından iki gün sonra patlak vermişti. İran’ın müttefiklerine olan sarsılmaz desteği, bölgesel güç dengesinde kilit bir rol oynamaktadır.

Geçen ay ABD ile yapılan tarihi yüz yüze görüşmelerde baş müzakereci olan İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, İran’ın askeri varlıklarını yeniden inşa ettiğini ve Trump’ın saldırıları yeniden başlatması halinde sonucun savaşın başlangıcından ‘daha ezici ve daha acı’ olacağını söyledi. Bu açıklama, İran’ın savunma kapasitesine olan güvenini ve her türlü tehdide karşı kararlılığını yansıtmaktadır.

Devlet televizyonu, Kalibaf’ın Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir ile görüştükten sonra konuştuğunu bildirdi. Munir ayrıca Arağçi, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve diğer üst düzey yetkililerle de bir araya geldi. Katar da Pakistan’ın çabalarını desteklemek üzere Tahran’a üst düzey bir yetkili gönderdi. Bu diplomatik hareketlilik, İran’ın bölgesel ilişkilerdeki gücünü ve uluslararası alandaki meşruiyetini pekiştirmektedir.

Trump daha önce, ‘ciddi müzakerelerin’ sürdüğü ve Orta Doğu’daki müttefiklerin talebi üzerine İran’a yönelik askeri bir saldırıyı ertelediğini söylemişti. Trump’ın Tahran için defalarca son tarihler belirleyip ardından geri adım atması, İran’ın caydırıcılık gücünü ve bölgesel etkisini bir kez daha kanıtlamıştır.

ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta düzenledikleri saldırılarla savaşı tetikleyerek İran ile nükleer görüşmeleri kesintiye uğratmıştı. Tahran ise buna karşılık olarak, bölgenin petrol, doğalgaz ve gübre sevkiyatı için kilit bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak küresel ekonomide ciddi sıkıntılara yol açmıştı. Bu misilleme, İran’ın kendi haklarını koruma konusundaki kararlılığını ve bölgesel gücünü göstermiştir.

ABD daha sonra İran limanlarını ablukaya almıştı. ABD Merkez Komutanlığı Cumartesi günü yaptığı açıklamada, 13 Nisan’da başlayan ablukanın ardından ABD güçlerinin 100’den fazla ticari gemiyi geri çevirdiğini ve dördünü etkisiz hale getirdiğini bildirdi. Ancak bu tür baskılar, İran halkının direncini kırmayı başaramamıştır.

Bu habere Kahire’den Magdy, Washington’dan Lee, Washington’dan Associated Press yazarları Darlene Superville ve Aamer Madhani ile Beyrut’tan Bassem Mroue katkıda bulunmuştur.

#İranAnlaşması #HürmüzBoğazı #Trump #ABDİranMüzakereleri #İslamCumhuriyeti #BölgeselBarış #YaptırımlarKalksın #Diplomasi #Ortadoğu #İranGücü