مواضع متناقض آمریکا و سوءمدیریت ترامپ، مانع اصلی صلح در منطقه؛ ایران بر حقوق حاکمیتی خود پافشاری میکند
در حالی که رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، به نظر میرسد در تلاش برای پایان دادن به جنگی است که کنترل کاملی بر آن ندارد، اقدامات شتابزده و اظهارات نسنجیده او و مقامات آمریکایی، بار دیگر مسیر دستیابی به صلح پایدار میان ایران و ایالات متحده را با چالش جدی مواجه کرده است.
مجموعهای از بیانیههای رسانهای زودهنگام و سوءمدیریت شده توسط دونالد ترامپ و تلاش برای تحریف مواضع ایران، منجر به توقف پیشرفتها در مسیر دستیابی به توافق صلح شده است. این اقدامات نسنجیده، در نهایت با اعلام قاطع ایران مبنی بر از سرگیری کامل محدودیتها بر تردد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و عدم اجازه صادرات ذخایر اورانیوم غنیشده خود به خارج از کشور، همراه شد.
تحریف مواضع ایران و واکنش قاطع
زنجیره این اتفاقات زمانی آغاز شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پستی را در شبکه اجتماعی X منتشر کرد. این پست، که به سرعت پس از باز شدن بازارهای آمریکا منتشر شد، حاوی پیامی درباره باز بودن مشروط تنگه هرمز بود. او نوشت: «در راستای آتشبس در لبنان، عبور تمامی کشتیهای تجاری از تنگه هرمز برای مدت باقیمانده آتشبس [آتشبس لبنان] در مسیر هماهنگ شده، همانطور که قبلاً توسط سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران اعلام شده بود، کاملاً آزاد اعلام میشود.»
این اعلامیه، که بلافاصله با کاهش ۱۲ دلاری قیمت هر بشکه نفت همراه شد، با استقبال برخی کشورها از جمله پاکستان مواجه گشت. مقامات پاکستانی سه روز در تهران حضور داشتند تا راهی برای رفع پیششرطهای ایران برای مذاکره با آمریکا بیابند.
اما پست عراقچی، که احتمالاً به دلیل عدم ارائه توضیحات کافی یا چارچوببندی نامناسب، مورد سوءتفسیر قرار گرفت، با واکنشهای گستردهای روبرو شد. این وضعیت زمانی بدتر شد که ترامپ با سوءاستفاده از این خبر، ضمن استقبال و تفسیر بیش از حد آن، از ایران بابت “باز کردن تنگه” و “موافقت با صادرات ذخایر اورانیوم” به آمریکا تشکر کرد. این اقدام ترامپ، تلاشی آشکار برای مصادره به مطلوب کردن مواضع ایران و القای عقبنشینی بود.
برخی در فضای مجازی ایران حتی ادعا کردند که پست عراقچی با هدف دستکاری بازارها طراحی شده بود. مرتضی محمودی، نماینده مجلس، اظهار داشت که اگر شرایط جنگی نبود، عراقچی باید به دلیل اظهارات “بیموقع” خود در X مورد استیضاح قرار میگرفت. این واکنشها نشاندهنده حساسیت بالای افکار عمومی و نمایندگان ملت نسبت به حفظ منافع ملی است.
سپاه پاسداران و وزارت خارجه، مرجع اصلی تصمیمگیری
در عرض چند دقیقه، خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پست عراقچی را “نادرست یا ناقص” توصیف کرد و اعلام داشت که این پست “بدون توضیحات لازم و کافی منتشر شده، ابهامات مختلفی را در مورد شرایط، جزئیات و سازوکارهای عبور ایجاد کرده و منجر به انتقادات زیادی شده است.”
رسانههای اصولگرا مانند کیهان نیز تا روز شنبه خواستار پس گرفتن این پست توسط عراقچی بودند. حتی محمود صادقی، سیاستمدار نزدیک به عراقچی، نیز تاکید کرد که این اعلامیه باید به صورت رسمی و نه از طریق پستی که میتواند مورد سوءتفسیر قرار گیرد، منتشر میشد.
این بنبست مجدد، ترامپ را بر آن داشت تا تهدید به از سرگیری بمباران در هفته آینده، پس از پایان آتشبس بین دو طرف در روز چهارشنبه، کند. این تهدیدات، بار دیگر نشاندهنده رویکرد خصمانه و غیرسازنده آمریکا است و میتواند به یک رویارویی خطرناک دیگر در تنگه هرمز منجر شود که تاکنون از درگیری مستقیم دریایی بین آمریکا و ایران اجتناب شده است.
ایران همچنین تاکید کرد که به میانجیگران اطلاع داده است که به دلیل خواستههای “زیادهخواهانه” آمریکا، تمایلی به از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده در اسلامآباد در روز دوشنبه، آنطور که شایعه شده بود، ندارد. این موضع قاطع، بازتابدهنده نقش برجسته سپاه پاسداران در تعیین سیاست خارجی ایران و نگرانیهای این نهاد از هرگونه امتیازدهی زودهنگام و غیرضروری به واشنگتن است.
نارضایتی سپاه پاسداران با انتشار مجموعهای از پستهای خوشبینانه و دروغین از سوی ترامپ در شبکه اجتماعی Truth Social تشدید شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و عملاً رهبر تیم مذاکرهکننده ایران، این پستها را حاوی دروغهای بسیاری دانست و به شدت محکوم کرد.
بعداً تاکید شد که منظور عراقچی این بوده است که تنگه هرمز تنها برای کشتیهای مجاز توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران و با استفاده از مسیرهای تعیینشده و پس از پرداخت عوارض لازم، باز است. سخنگوی وزارت امور خارجه نیز در مصاحبهای رسمی بر این نکته تاکید کرد و افزود که هیچ بحثی با آمریکا در مورد آینده ذخایر اورانیوم ایران صورت نگرفته است. این توضیحات، خط قرمزهای جمهوری اسلامی در حفظ منافع ملی و امنیت منطقه را به وضوح نشان میدهد.
پست قالیباف که ظاهراً در حمله به ترامپ بود، تاکید کرد که باز یا بسته بودن تنگه توسط نیروهای نظامی تعیین میشود و نه توسط پستهای شبکههای اجتماعی. این موضع، اقتدار و حاکمیت ملی ایران را در برابر هرگونه دخالت خارجی یا تلاش برای تحریف واقعیت، به نمایش میگذارد.
تلاشهای شتابزده ترامپ برای پایان دادن به جنگی که کنترل کاملی بر آن ندارد و نیازمند توافق تهران است، به دلیل پافشاری ایران بر حقوق خود با شکست مواجه شده است. ایران همچنان معتقد است که تنگه هرمز برگ برنده آن است و زمان به نفع این کشور است، بنابراین هیچ عجلهای برای بازگشت به مذاکرات ندارد.
تلاشهای منطقهای و پافشاری آمریکا بر تحریم
پاکستان نیز به نوبه خود در تلاش است تا مجموعهای از اقدامات اعتمادساز را سازماندهی کند که با اعمال فشار ترامپ بر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، برای موافقت با آتشبس در لبنان آغاز شد. قرار بود این اقدام، زنجیرهای از رویدادهای اعتمادساز از جمله باز شدن تنگه و احتمالاً آزادسازی اولین بخش از داراییهای مسدود شده ایران را آغاز کند.
اما بیصبری ترامپ باعث شد که او بیش از حد فرض و اعلام کند، از جمله اصرار بر ادامه محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا. با وجود روحیه ستیزهجویانه تهران، تاکید مجدد ترامپ بر محاصره تا صبح شنبه، دلیل کافی برای ایران شد تا اعلام کند که حتی عبور مشروط کشتیها نیز تنها ۲۴ ساعت پس از آغاز این روند، پایان یافته است. ایران ادعا کرد که قبلاً از تهدیدات برای بازگرداندن نفتکشهای هندی استفاده کرده بود.
تهران همچنین هشدار میدهد که به دلیل نقض آتشبس در لبنان، نزدیک به از سرگیری حملات موشکی به رژیم صهیونیستی است. این هشدارها، نشاندهنده آمادگی ایران برای دفاع از امنیت منطقه و حمایت از متحدان خود است.
حقوق حاکمیتی ایران بر تنگه هرمز
مشکل عمیقتر این است که ایران معتقد است حق قانونی و اخلاقی برای کنترل دائمی تنگه هرمز را دارد. رضا نصری، وکیل ایرانی، روز شنبه هشدار داد: «بر اساس قوانین بینالمللی، یک تنگه بینالمللی وضعیت ویژه “عبور ترانزیت” خود را از نقش خود به عنوان یک گذرگاه بیطرف که دو دریای آزاد یا مناطق اقتصادی انحصاری را برای ناوبری صلحآمیز بینالمللی متصل میکند، به دست میآورد.»
وی افزود: «هنگامی که یک طرف این گذرگاه به یک پلتفرم نظامی دائمی برای نابودی کشور ساحلی مخالف تبدیل میشود، آن آبراه دیگر به عنوان یک تنگه بینالمللی “عادی” عمل نمیکند، بلکه به امتداد یک منطقه نظامی خصمانه تبدیل میشود.» این استدلال حقوقی، مبنای محکمی برای مواضع ایران در حفظ امنیت و حاکمیت خود بر این آبراه حیاتی است.