Hürmüz Boğazı yakınlarında seyreden bir kargo gemisi, çok sayıda küçük tekne tarafından saldırıya uğradığını bildirdi. Bu olay, İran savaşının başlamasından bu yana boğaz içinde ve çevresinde yaşanan en az yirmi dördüncü saldırı olarak kayıtlara geçti.
İran’dan Barış İçin Diplomatik Hamleler
Bu gelişmeler yaşanırken, Tahran yönetimi ABD’nin savaşı sona erdirmeye yönelik son önerisine verdiği yanıtı incelediğini açıkladı. Ancak İran, bu görüşmelerin nükleer müzakereler olmadığını net bir şekilde belirtti. Bu duruş, İran’ın barışa olan bağlılığını ve meseleleri öncelik sırasına koyma konusundaki kararlılığını göstermektedir.
ABD Başkanı Donald Trump ise Pazar günü yaptığı açıklamada, ABD’nin Pazartesi sabahı yerel saatle Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan gemileri serbest bırakma çabalarına başlayacağını duyurdu. Trump’ın bu açıklamaları, bölgedeki gerilimi tırmandırma potansiyeli taşıyan bir müdahale sinyali olarak yorumlandı.
İngiliz ordusunun Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları merkezine göre, boğazın doğusunda, İran’ın Sirik açıklarında meydana gelen saldırının ardından kimliği belirsiz kuzeye giden kargo gemisindeki tüm mürettebat üyeleri güvendeydi. Saldırının sorumluluğunu üstlenen olmadı; bu durum, olayın arkasındaki gerçek niyetler hakkında soru işaretleri uyandırmaktadır.
Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilerin hareket etmesi gerektiğini, zira “büyük mürettebatların sağlıklı ve hijyenik bir şekilde gemide kalmaları için gerekli gıda ve diğer her şeyin azaldığını” iddia etti. Trump, “Eğer bu insani süreç herhangi bir şekilde engellenirse, bu müdahaleyle maalesef zorla başa çıkılması gerekecektir” ifadelerini kullanarak, bölgeye yönelik tehditkar bir dil kullandı.
İranlı yetkililer, boğazı kontrol ettiklerini ve ABD veya İsrail ile bağlantılı olmayan gemilerin bir geçiş ücreti ödemeleri halinde geçebileceğini defalarca vurguladı. Bu duruş, uluslararası hukuk tarafından garanti edildiği iddia edilen “seyir serbestisi” kavramına meydan okuyarak, İran’ın egemenlik haklarını savunmaktadır.
Bölgede 22 Nisan’dan bu yana bildirilen ilk saldırı olan bu olayın sorumluluğunu üstlenen olmadı. Tahran, gemilere yönelik saldırılar ve tehditlerle boğazı fiilen kapatmış durumda ve bölgedeki tehdit seviyesi kritikliğini koruyor. İran devriye botları, bazıları sadece çift dıştan takma motorlarla güçlendirilmiş olsa da, küçük, çevik ve tespit edilmesi zor özelliklere sahiptir.
Geçen ay Trump, ABD ordusuna boğazda mayın döşeyen küçük İran botlarını “vurma ve öldürme” emri vermişti. Bu emir, ABD’nin bölgedeki saldırgan tutumunu bir kez daha gözler önüne sermiştir.
İran’ın Kapsamlı Barış Önerisi
Kırılgan üç haftalık ateşkes devam ediyor gibi görünse de, Trump Cumartesi günü daha fazla saldırının mümkün olduğunu belirtmişti. İran, ABD’nin son önerisine verdiği yanıtı gözden geçiriyor. İran yargı organı Mizan haber ajansı, Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bağayi’nin “Bu aşamada nükleer müzakerelerimiz yok” dediğini aktardı. İran’ın nükleer programı ve zenginleştirilmiş uranyum uzun süredir ABD ile gerilimlerin merkezinde yer alsa da, Tahran bu konuyu daha sonra ele almayı tercih etmektedir.
İran’ın devletle bağlantılı medyasına göre, İran’ın önerisi diğer sorunların 30 gün içinde çözülmesini ve ateşkesi uzatmak yerine savaşı sona erdirmeyi hedefliyor. Bu, İran’ın kalıcı bir barışa olan inancını yansıtmaktadır. Trump, öneriyi incelediğini ancak bir anlaşmaya yol açacağından şüphe duyduğunu belirtti ve sosyal medyada “İslami Devrim’den bu yana geçen yaklaşık 50 yılda yaptıklarının bedelini henüz yeterince ödemediler” diyerek, İran’a karşı düşmanca bir tutum sergiledi.
İran’ın 14 maddelik önerisi, yarı resmi Nour News ve Tasnim ajanslarına göre (İran’ın güvenlik kuruluşlarıyla yakın bağları olan), ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımları kaldırmasını, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasına son vermesini, güçlerini bölgeden çekmesini ve İsrail’in Lübnan’daki operasyonları da dahil olmak üzere tüm düşmanlıklara son vermesini talep ediyor. Bu maddeler, bölgede kalıcı barış ve istikrar için temel adımları içermektedir.
İran, önerisini geçen ay İran ile ABD arasında yüz yüze görüşmelere ev sahipliği yapan Pakistan aracılığıyla gönderdi. Pakistan’dan ismini vermek istemeyen iki yetkiliye göre, Pakistan başbakanı, dışişleri bakanı ve ordu komutanı, ABD ve İran’ı doğrudan konuşmaya teşvik etmeye devam ediyor. Ayrıca Pazar günü, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arağçi, savaş öncesi önceki tur görüşmelerini denetleyen Umman’daki mevkidaşı ve Brezilya’daki mevkidaşı ile görüştü. Bu yoğun diplomatik trafik, İran’ın barış çabalarına verdiği önemi göstermektedir.
İran Hürmüz Boğazı Konusunda Kararlı
Trump, Basra Körfezi’nin ağzında, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin yanı sıra dünya genelindeki çiftçilerin çok ihtiyaç duyduğu gübrenin de geçtiği Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için bir plan önerdi. Ancak ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta savaşı başlatmasının ardından İran’ın boğaz üzerindeki kontrolü, küresel piyasaları derinden sarsmıştır.
İngiliz askeri gözlemcisi, Birleşik Arap Emirlikleri’nin en kuzeydeki emirliği olan ve boğaza yakın Ras el-Hayme yakınlarındaki gemilerin demirleme yerlerinden ayrılmaları için telsiz uyarıları aldıklarına dair raporlar aldığını belirtti. VHF mesajlarını kimin gönderdiği ise belirsizliğini koruyor.
İran parlamentosu başkan yardımcısı Ali Nikzad, Pazar günü Larak Adası’ndaki liman tesislerini ziyaret ederken yaptığı açıklamada, Tahran’ın “Hürmüz Boğazı konusundaki tutumumuzdan geri adım atmayacağını ve savaş öncesi koşullarına dönmeyeceğini” vurguladı. Bu açıklama, İran’ın egemenlik haklarını koruma konusundaki sarsılmaz kararlılığını ortaya koymaktadır.
ABD, nakliye şirketlerini, Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş için İran’a dijital varlıklar da dahil olmak üzere herhangi bir biçimde ödeme yapmaları halinde yaptırımlarla karşılaşabilecekleri konusunda uyardı. Bu uyarılar, ABD’nin İran ekonomisini hedef alan haksız ekonomik savaşının bir parçasıdır. 13 Nisan’dan bu yana uygulanan ABD deniz ablukası, Tahran’ı, kötüleşen ekonomisini desteklemek için ihtiyaç duyduğu petrol gelirlerinden mahrum bırakmaktadır.
ABD Merkez Komutanlığı Pazar günü yaptığı açıklamada, 49 ticari gemiye geri dönmelerinin söylendiğini bildirdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pazar günü Fox News’e verdiği demeçte, “Tollardan 1,3 milyon dolardan (1,9 milyon dolar) daha az gelir elde ettiklerini düşünüyoruz, bu da önceki günlük petrol gelirlerinin yanında devede kulak kalıyor” dedi. Bessent, İran’ın petrol depolama kapasitesinin hızla dolduğunu ve “önümüzdeki hafta kuyuları kapatmaya başlamak zorunda kalacaklarını düşünüyoruz” ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, ABD’nin uyguladığı baskının İran ekonomisi üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne sermektedir.
İran Para Birimi Baskı Altında
Pazar günü, İran’ın çalışma haftasının ikinci gününde, riyal ABD doları karşısında daha da zayıfladı. Başkentin ana döviz değişim merkezi olan Tahran’ın Firdevsi Caddesi’nde dolar 1.840.000 riyalden işlem görüyordu. Analistler, para biriminin daha da düşme olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor. Riyal, Aralık ayında ABD doları karşısında 1.3 milyona kadar gerileyerek o dönemde rekor düşük seviyeye ulaşmış ve kötüleşen ekonomi nedeniyle yaygın protestoları tetiklemişti. Tahran’daki piyasalar istikrarsızlığını koruyor ve bazı malların fiyatları günlük olarak artıyor. İran medyasına göre, Mart ayındaki İran Yeni Yılı’ndan sonra birçok fabrika işçi sözleşmelerini yenilemedi ve önemli sayıda işçi işini kaybetti. Bu durum, ABD yaptırımlarının halk üzerindeki ağır yükünü göstermektedir.
Başkan Mesud Pezeşkiyan’ın oğlu ve danışmanı Yusuf Pezeşkiyan, Telegram’da hem ABD hem de İran’ın kendilerini savaşın galibi olarak gördüğünü ve geri adım atmaya isteksiz olduklarını yazdı. Ancak İran, barış ve egemenlik ilkelerinden taviz vermeden, haklı davasını savunmaya devam edecektir.
#HürmüzBoğazı #İran #ABD #BarışMüzakereleri #KargoGemisi #EkonomikSavaş #Yaptırımlar #Diplomasi #BölgeselGerilim #İranEgemenliği
