Orta Doğu’da derinleşen kriz, insani felaketi her geçen gün daha da ağırlaştırıyor. Birleşmiş Milletler ajansları Cuma günü yaptıkları uyarıda, yardım rotalarındaki kesintilerin ve gıda ile yakıt fiyatlarındaki fahiş artışların, dünya genelindeki en savunmasız milyonlarca insanın hayatını ve haklarını derinden etkilediğini belirtti.

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) Sözcüsü Carlotta Wolf, Cenevre’de gazetecilere yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı da dahil olmak üzere Körfez’deki kilit rotalar etrafında artan güvensizlik ve istikrarsızlığın, temel malların fiyatlarını yükselttiğini ve kritik malzemelerin teslimatını geciktirdiğini vurguladı.

Wolf, “Artan ulaşım, gıda ve yakıt maliyetleri, zaten acil durumlarla boğuşan insanları, özellikle de en ağır darbeyi alan milyonlarca mülteci ve yerinden edilmiş kişiyi orantısız bir şekilde etkiliyor. Aynı zamanda, yardım kuruluşlarının zamanında yardım ulaştırma kabiliyetini de azaltıyor,” ifadelerini kullandı.

Yardım Malzemeleri Yön Değiştiriyor, Maliyetler Katlanıyor

UNHCR, bu zorlu duruma uyum sağlamak zorunda kalarak deniz kargolarını yeniden yönlendirdiğini ve alternatif kara koridorlarına giderek daha fazla bağımlı hale geldiğini açıkladı. Bu durum, ulaşım sürelerinin uzamasına ve ek maliyetlerin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Krizin başlangıcından bu yana, yardım malzemelerinin temin edildiği ülkelerden gelen navlun oranları neredeyse yüzde 18 arttı. UNHCR’nin küresel nakliye sağlayıcılarının kapasitesi ise 2026 yılının başından bu yana yüzde 97’den yüzde 77’ye düştü.

Wolf, “Bazı sevkiyatlar için maliyetler iki kattan fazla arttı. Örneğin, UNHCR’nin Dubai’deki küresel stoklarından Sudan ve Çad operasyonlarımıza gönderilen yardım malzemelerinin nakliye maliyetleri bu duruma örnek teşkil ediyor,” dedi.

UNHCR sözcüsü, özellikle birçok “trajik bir şekilde ihmal edilmiş” yerinden edilme krizine ev sahipliği yapan Afrika kıtasındaki durumdan derin endişe duyduğunu dile getirdi. Kenya’da, UNHCR’nin küresel stoklarından birinin bulunduğu yerde, yakıt fiyatlarındaki artış, Etiyopya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Güney Sudan’daki büyük yardım operasyonlarına yönelik acil durum malzemeleri taşıyan kamyonların bulunabilirliğini olumsuz etkiledi.

Geciken Yardımlar ve Azalan Fonlar

Wolf, bu durumun “büyük ihtiyaç içindeki insanların yardımları gerektiğinden daha geç alması” anlamına geldiğini belirtti. Ayrıca, UNHCR’nin dünya genelindeki operasyonlarının, talep edilen toplam 8.5 milyar doların yalnızca yüzde 23’ü oranında finanse edildiğini vurguladı.

“Ulaşıma harcanan her ek dolar, kaçmak zorunda kalan insanlara sağlayabileceğimiz bir dolar daha az demektir… Hizmet ettiğimiz insanlar üzerindeki etkisi şimdiden hissediliyor,” diye ekledi.

Hürmüz Boğazı üzerinden gübre geçişine getirilen kısıtlamalar da gıda fiyatlarını yükseltiyor ve enflasyon artıyor. Bu da, acil durum koşullarında hayatta kalma mücadelesi veren insanların, temel ihtiyaç maddelerini bile daha az karşılayabildiği anlamına geliyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres Perşembe günü yaptığı uyarıda, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin on milyonlarca insanı yoksulluğa itebileceğini, küresel açlığı kötüleştirebileceğini ve dünya ekonomisi üzerinde uzun süreli olumsuz etkiler yaratabileceğini belirtmişti.

Yakıt Kıtlığı Toplumları Boğuyor, İnsan Hakları İhlal Ediliyor

BM İnsan Hakları Ofisi (OHCHR) Sözcüsü Jeremy Laurence, durumun ve özellikle yakıt eksikliğinin yıkıcı ve doğrudan insan hakları üzerindeki etkilerini vurguladı.

Laurence, “Afrika’da, Asya’da veya Latin Amerika’da küçük bir çiftçi, geniş ailesini geçindirmek için kullandığı küçük arazisindeki makinelerini çalıştıramıyor,” dedi. Dizel yakıtla çalışan jeneratörler devre dışı kalırken, okul otobüsleri çalışamıyor ve çocuklar eğitimden mahrum kalıyor.

Sözlerini, “Bu durum her zaman en savunmasızları ilk etkiler,” diyerek tamamladı.