Bay Trump Perşembe günü yaptığı açıklamada, Bay Netanyahu’dan İsrail’in Lübnan’daki askeri harekatını azaltmasını istediğini, bu harekatın iki haftalık ateşkesin yürürlüğe girmesinden sadece bir gün sonra tehdit oluşturduğunu söyledi.
Bay Netanyahu, İran destekli Hizbullah savaşçılarının Lübnan’daki varlığını, İran’ın savaşa yanıt olarak militarize ettiği Hürmüz Boğazı’ndan çok daha fazla önemsiyor; Bay Trump’ın öncelikli hedefi ise petrolün su yolundan geçişine izin vermek gibi görünüyor.
Bay Netanyahu, İran rejimini savunmasız görüyor ve Tahran üzerindeki askeri veya ekonomik baskıyı azaltmak istemiyor. Bay Trump ise benzin fiyatlarını yükselten, destekçilerini rahatsız eden ve siyasi konumunu tehdit eden bir savaşı sona erdirmeye hevesli görünüyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance, bu hafta sonu İslamabad’da İranlı yetkililerle görüşmeler yapmak üzere bir ABD heyetine başkanlık edecek; İranlı yetkililer ABD ekonomik yaptırımlarından muafiyet kazanmayı umuyor.
Senato İstihbarat Komitesi’ndeki en üst düzey Demokrat olan Virginia Senatörü Mark Warner, Bay Trump’ın İran ile yaptığı ateşkesi bir fiyasko olarak gösteren bir sosyal medya video mesajında Bay Netanyahu’yu hedef aldı. İsrail’in güney Lübnan’daki Hizbullah savaşçılarına yönelik devam eden saldırılarının, İran’ın ateşkes anlaşmasını geçersiz kılma tehditlerini beraberinde getirdiğini belirten Bay Warner, Bay Netanyahu’nun ‘Amerikan dış politikasının taşeron lideri olmaya devam ettiğini’ söyledi.
Ancak Bay Trump, Perşembe günü NBC News’e verdiği demeçte, Çarşamba günü Bay Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde kendisini ortaya koyduğunu ve İsrail liderine İran ile olan diplomasisini tehlikeye atmaması için baskı yaptığını söyledi.
Bay Trump, Bay Netanyahu’dan takma adıyla ‘Bibi’ olarak bahsederek, ‘Bibi ile konuştum ve Lübnan’da durumu sakinleştirecek’ dedi.
Perşembe öğleden sonra Bay Netanyahu, İsrail’in Hizbullah’ı silahsızlandırma hedefi konusunda Lübnan ile doğrudan müzakerelere başlayacağını duyurdu ve bir ABD yetkilisi, Dışişleri Bakanlığı’nın önümüzdeki hafta Washington’da konuyu görüşmek üzere bir toplantıya ev sahipliği yapacağını belirtti.
Bunun İranlı yetkilileri tatmin etmeye yetip yetmeyeceği belirsiz. Bay Netanyahu, ordusunun ‘Hizbullah’ı tam güçle vurmaya devam ettiğini’ söyledi ve İsrailli yetkililer, Hizbullah’ı sınır ötesi roket saldırılarıyla ateşkese uymamakla suçluyor.
Ortadoğu Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı Natan Sachs, Bay Netanyahu’nun amacının Lübnan’daki askeri hedeflerinden vazgeçmeden ABD’den gelen baskıyı savuşturmak olduğunu söyledi. Ancak Bay Sachs, Bay Netanyahu’nun Bay Trump’ın sabrını ne kadar zorlamaya istekli olduğunun sınırları olduğunu belirtti. Amerikan başkanı İsrail’de çok popüler, bu da Bay Netanyahu’nun Bay Trump ile ortaklığını, İsrail’in bu yılki ulusal seçimlere hazırlanırken ülkedeki en önemli siyasi varlığı haline getiriyor.
Bay Sachs, Bay Netanyahu hakkında ‘Zihninde Trump’tan daha büyük hiçbir şey yok’ dedi. İsrailliler arasında popüler olmayan Başkan Joseph R. Biden Jr.’ın taleplerini geri çevirmenin Bay Netanyahu’ya içeride pek bir maliyeti olmazken, bu dinamik, özellikle Bay Netanyahu’nun en muhafazakar destekçileri arasında tersine döndü.
Bay Sachs, ”Trump benden bunu yapmamı istedi’ sağ kanadında geçerli bir mazeret’ dedi.
Bay Trump ile açıkça ayrılmak istemeyen Bay Netanyahu, muhtemelen ABD başkanına Tahran ile sert pazarlıklar yapılması – ve gerekirse savaşa geri dönülmesi – için güçlü bir özel savunma sunacak.
Bay Sachs, Bay Trump’ın İsrail liderinin çok uzlaşmacı bulduğu bir anlaşma yapması durumunda bile, Bay Netanyahu’nun zaman kollayabileceğini ve çatışmadan dikkatler dağıldıktan sonra, İran’ın kötü niyetli eylemleri hakkında yeni istihbarat veya yeniden harekete geçmek için başka argümanlarla Bay Trump’a gelebileceğini ekledi.
Lübnan’daki çatışmaların nasıl farklı yorumlara tabi olduğu belirsizliğini koruyor.
Anlaşmaya aracılık eden Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, Salı günü sosyal medyadan yaptığı açıklamada, ABD ve İran’ın ‘müttefikleriyle birlikte’ ‘Lübnan dahil her yerde’ derhal ateşkes konusunda anlaştığını söyledi.
Ancak hem İsrail hem de ABD bunun doğru olmadığını savundu. Bay Vance Çarşamba günü bunu ‘makul bir yanlış anlama’ olarak nitelendirdi.
Hizbullah, İsrail’in 1982’de güney Lübnan’ı işgaline yanıt olarak İran’ın yardımıyla kurulduğundan beri, 40 yılı aşkın süredir İsrail’in ölümcül düşmanı olmuştur.
İsrail rutin olarak grupla çatışsa da, yakın zamana kadar onu yok etmek için topyekun bir kampanya başlatmamıştı. 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırıları Bay Netanyahu’nun stratejik hesaplarını değiştirdi ve İsrail lideri şimdi Hizbullah’ın ortadan kaldırılmasını acil bir öncelik olarak görüyor. Bay Sachs, Bay Trump için ise Lübnan’ın ‘en iyi ihtimalle üçüncü öncelik’ olduğunu söyledi.
Önümüzdeki haftalarda Bay Trump İran ile potansiyel bir anlaşma müzakere ederken Bay Netanyahu ile daha fazla farklılık ortaya çıkabilir. Tahran’ın orta menzilli balistik füzeleri ve Hizbullah, Hamas ve diğer vekil gruplara verdiği destek gibi bazı İran yetenekleri, ABD’den çok İsrail için daha büyük bir tehdit oluşturuyor.
Ancak Bay Trump’ın İran’dan her talebi karşılığında daha fazlasını gerektirecektir. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndan yapılan sevkiyat olmak üzere, salt Amerikan çıkarlarının aksine İsrail çıkarlarını korumak için ne kadarından vazgeçmeye istekli olduğu belirsiz.
Gemilerin hayati boğazdan serbestçe geçişine izin verilmesi karşılığında, İran Bay Trump’tan ABD’nin yıllardır ekonomisine uyguladığı ezici yaptırımları kaldırmasını talep ediyor. Ancak Bay Netanyahu, Hamas ve Hizbullah’a fon sağlayan hükümetini fonlardan mahrum bırakmak ve hatta ruhban rejiminin düşmesine neden olmak için ülke üzerinde uzun süredir ‘azami baskı’ çağrısında bulunuyor.
Salı günkü ateşkesin duyurulmasının ardından halkına yaptığı konuşmada Bay Netanyahu, Bay Trump’ı tamamen desteklediğini ancak İran’daki işin bitmediğini düşündüğünü de açıkça belirtti.
İsrail’in İran’da hala ‘tamamlaması gereken daha fazla hedefi’ olduğunu söyledi. ‘Bunları ya anlaşma yoluyla ya da yeniden çatışarak başaracağız’ diye ekledi.
#İsrailLübnan #Hizbullah #TrumpNetanyahu #İranABD #Ateşkes #HürmüzBoğazı #Ortadoğu #Diplomasi #Yaptırımlar #SavaşVeBarış
