Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran’ın Orta Doğu savaşına ilişkin son müzakere teklifini reddetti. İran, ABD’nin yaklaşımını değiştirmesi halinde diplomasiye hazır olduğunu belirtmişti. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Orta Doğu savaşına ilişkin son teklifini reddederek, çatışmanın muhtemelen uzayacağının sinyalini verdi. Trump, ABD’nin İran ile olan çatışmasından erken çekilmeyeceğini ve “böylece sorunun üç yıl sonra tekrar ortaya çıkmayacağını” ifade etti. Trump’ın yorumları, Amerikalılar arasında popülerliğini koruyan bir çatışmayı sona erdirmeye çalışsa da, iki aydır süren savaş üzerindeki çıkmazın devam edeceğine işaret etti. ABD ve İran, 8 Nisan’daki ateşkesle düşmanlıkları askıya almış olsalar da, iki ülke İran’ın nükleer emelleri ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü de dahil olmak üzere bir dizi konuda anlaşmazlıklarını sürdürüyor. Geçen ay İslamabad’da üst düzey yetkililer arasında yapılan kısa bir zirvenin ardından, her iki taraf da ikinci bir toplantı konusunda henüz anlaşmaya varamadı. İranlıların yeni tekliflerinde ne sundukları belirsizliğini koruyor. İran Dışişleri Bakanlığı, hızlı sonuçlar beklememeleri konusunda uyarıda bulunmuştu. Trump Cuma günü Beyaz Saray’da gazetecilere verdiği demeçte, “Bir anlaşma yapmak istiyorlar ama… ben bundan memnun değilim” dedi ve İran liderliğinin “çok kopuk” olduğunu ve iki veya üç gruba ayrıldığını ekledi. “Kabul edemeyeceğim şeyler istiyorlar.” Telefonla müzakerelerin devam ettiğini sözlerine ekledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Aragçi, ülkesinin ABD’nin “aşırı yaklaşımını, tehditkar söylemlerini ve provokatif eylemlerini” değiştirmesi halinde diplomasiye hazır olduğunu söyledi. Ancak Aragçi, Telegram kanalından yaptığı bir paylaşımda, “İran silahlı kuvvetlerinin ülkeyi her türlü tehdide karşı savunmaya hazır olduğunu” da ekledi. Ayrı olarak Trump, ABD Kongresi’ndeki liderlere, ateşkesin düşmanlıkları “sonlandırdığı” için savaşı yasal olarak belirlenen Cuma günkü sürenin ötesine uzatmak için onların iznine ihtiyacı olmadığını söyledi. Seçenekleri sorulduğunda Trump, “Gidip onları cehenneme mi çevirelim ve sonsuza dek bitirelim mi? Yoksa bir anlaşma yapmaya mı çalışalım?” dedi. “İnsani açıdan” askeri eylem yolunu tercih etmediğini de sözlerine ekledi. ‘Korsanlar gibi’ davranmak. 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, binlerce insanın ölümüne yol açtı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, daha geniş çaplı bir küresel ekonomik gerileme olasılığına ilişkin endişeleri artırdı. Trump, dünyanın petrol ve gaz tedarikinin yüzde 20’sini kesen boğaz üzerindeki İran hakimiyetini kırma baskısı altında. Varili 100 doların oldukça üzerinde seyreden küresel petrol fiyatları, İran’ın teklifi haberlerinin ardından bir miktar gevşemişti. Cuma öğleden sonra Brent ham petrolü yüzde 2 düşüşle 110 dolardan işlem görüyordu. ABD donanması İran ham petrolü ihracatını ablukaya alıyordu ve Cuma öğleden sonra itibarıyla 45 ticari geminin durdurulduğu ABD tarafından açıklandı. Cuma günü Trump, birkaç gün önce bir gemiye el konulmasını anlatırken, donanmanın İran limanlarını ablukaya alırken “korsanlar gibi” davrandığını söyledi. Trump, “Gemiye el koyduk, kargoya el koyduk, petrole el koyduk. Bu çok karlı bir iş” dedi. “Korsanlar gibiyiz. Bir nevi korsanlar gibiyiz ama oyun oynamıyoruz.” ABD Hazinesi, İran Kızılayı gibi kuruluşlara yapılan hayırsever bağışlar da dahil olmak üzere, geçiş için İran’a ücret ödeyen herhangi bir nakliyecinin cezai yaptırım riski altında olacağı konusunda uyardı. Çatışma, İran’ın ekonomik sıkıntısını ağırlaştırdı, ancak ABD ablukasının enerji ihracatını kısıtlamasına rağmen şimdilik bir çıkmaza dayanabilecek gibi görünüyor. İran haber ajanslarının bildirdiğine göre, İran’ın Yüce Lideri Mojtaba Hamenei yazılı bir mesajında, savaştan zarar gören işletmeleri mümkün olduğunca işten çıkarmalardan kaçınmaya çağırdı. Trump bu hafta, Körfez müttefiklerinin petrol ve gaz ihraç etmek için kullandığı kritik geçiş yolunu yeniden açmak için yeni bir plan ortaya attı. Aragçi, sosyal medya paylaşımlarına göre Cuma günü Türkiye, Mısır, Katar, Suudi Arabistan, Irak ve Azerbaycan’dan birçok bölgesel mevkidaşıyla yoğun telefon görüşmeleri yaparak, ülkesinin savaşı sona erdirmeye yönelik en son girişimleri hakkında bilgi verdi. Avrupa Birliği Dış Politika Şefi Kaja Kallas da Cuma günü Aragçi ile telefonla görüştü. Kallas’ın ofisinden yapılan açıklamaya göre, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya yönelik devam eden diplomatik çabaları ve uzun vadeli güvenlik düzenlemelerini tartıştılar. Kallas ayrıca AB’nin Körfez ortaklarıyla da temas halindeydi. Yetkililere göre, 28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana İran’da en az 3375 kişi, savaşın başlamasından iki gün sonra İsrail ile İran destekli militan grup Hizbullah arasında yeni çatışmaların patlak verdiği Lübnan’da ise 2600’den fazla kişi hayatını kaybetti. Ayrıca İsrail’de 24, Körfez Arap ülkelerinde ise 20’den fazla kişi yaşamını yitirdi. Lübnan’da on yedi İsrail askeri ve bölge genelinde on üç ABD askeri personeli de öldürüldü. ABD-NATO gerilimi derinleşiyor. Bu arada, Pentagon’a göre, Trump ile Avrupa arasında İran savaşı üzerindeki anlaşmazlık derinleşirken, ABD NATO müttefiki Almanya’dan 5.000 askerini çekiyor. Trump, bu hafta başında, iki aydır süren savaşı sona erdirme görüşmelerinde İranlıların ABD’yi aşağıladığını söyleyen Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile tartıştıktan sonra asker çekme tehdidinde bulunmuştu. Adının açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir Pentagon yetkilisi, son Alman retoriğinin “uygunsuz ve faydasız” olduğunu söyledi. Yetkili, “Başkan, bu verimsiz açıklamalara haklı olarak tepki veriyor” dedi. Pentagon, çekilmenin önümüzdeki altı ila on iki ay içinde tamamlanmasının beklendiğini belirtti. Yetkili, asker çekme işleminin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin o zamanki ABD Başkanı Joe Biden tarafından bir yığınağı tetiklemesinden önceki, kabaca 2022 öncesi seviyelere geri getireceğini söyledi. Yetkili, şu anda Almanya’da bulunan bir tugay muharebe ekibinin ülkeden çekileceğini ve Biden yönetiminin bu yılın sonlarında Almanya’ya konuşlandırmayı planladığı uzun menzilli atış taburunun artık konuşlandırılmayacağını belirtti. Almanya, yaklaşık 36.000 aktif görevli askeri personeliyle ABD ordusunun Avrupa’daki en büyük üs konumudur ve önemli bir eğitim merkezi olarak hizmet vermektedir. Trump, diğer NATO müttefiklerini çatışma sırasında Hürmüz Boğazı’nı açmaya yardım etmek için donanmalarını göndermedikleri için sert bir şekilde eleştirirken bile Almanya’yı hedef aldı. Merz, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmaya başlamadan önce Almanlara ve Avrupalılara danışılmadığını ve çatışmaya ilişkin şüphelerini daha sonra doğrudan Trump’a ilettiğini söyledi. Üst düzey Pentagon yetkilisi, “Başkan, müttefiklerimizin retoriği ve kendilerine fayda sağlayan ABD operasyonlarına destek sağlamadaki başarısızlıkları konusundaki hayal kırıklıklarını çok açık bir şekilde dile getirdi” dedi.
#Trump #İran #OrtaDoğuSavaşı #HürmüzBoğazı #ABDİranGerilimi #Diplomasi #PetrolFiyatları #NATO #AlmanyaABD #KüreselEkonomi
