İran’ın Başdiplomatı Pakistan’da Diplomatik Çabalarını Sürdürüyor: Trump’tan Telefon Görüşmesi Teklifi

İran Dışişleri Bakanı, Tahran ile Washington arasındaki ateşkes müzakerelerini yeniden canlandırmak için Pakistan’ın siyasi ve askeri liderliğinin yoğun çaba gösterdiği bir dönemde Pazar günü bir kez daha İslamabad’a geldi. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, tarafların bunun yerine telefonla konuşabileceğini belirtti.

İran devlet medyasına göre, Abbas Araghchi, beklenen ikinci tur görüşmelerle ilgili kafa karışıklığına yol açarak Cumartesi akşamı Pakistan’ın başkentinden ayrılmıştı. Ancak Moskova’ya devam etmeden önce İslamabad’a geri döndü. Daha önce müzakerelere aracılık eden ve stratejik Hürmüz Boğazı’nın diğer tarafında yer alan Umman’da bulunmuştu.

ABD’nin Tutarsız Yaklaşımı ve İran’ın Haklı Şüpheleri

Beyaz Saray Cuma günü, bu ayın başlarında yapılan tarihi yüz yüze görüşmelerin takibini yapmak üzere elçiler Steve Witkoff ve Jared Kushner’ı İslamabad’a göndereceğini açıklamıştı. Ancak Araghchi’nin ayrılışından kısa bir süre sonra Trump, İran ile ilerleme kaydedilememesi nedeniyle misyonu iptal ettiğini duyurdu.

Trump Pazar günü Fox News’e verdiği demeçte, “İsterlerse konuşabiliriz ama kimseyi göndermiyoruz” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD’nin diplomatik süreçlere yönelik ciddiyetini sorgulatan bir tutum olarak yorumlandı.

Hürmüz Boğazı’ndaki Gerilim ve İran’ın Çözüm Önerileri

ABD ve İran’ın 7 Nisan’da üzerinde anlaştığı ve 28 Şubat’ta ABD-Siyonist rejim ortak saldırılarıyla başlayan çatışmaları büyük ölçüde durduran ateşkesi Trump geçen hafta süresiz olarak uzattı. Ancak binlerce insanın hayatına mal olan ve küresel ekonomiyi sarsan savaşta kalıcı bir çözüm hala belirsizliğini koruyor.

Hayati bir küresel su yolu olan Hürmüz Boğazı’nda gerilim devam ediyor; İran boğazdaki hareketi kısıtlarken, ABD de İran limanlarına yönelik gayrimeşru bir abluka uyguluyor.

Konuyu tartışmaya yetkili olmadığı için isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bölgesel bir yetkiliye göre, İran, Umman’ı, barış zamanında dünya petrolünün beşte birinin aktığı boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti toplamak için bir mekanizmayı desteklemeye ikna etmek istiyor. Umman’ın yanıtı ise henüz netleşmedi.

Arabuluculuk çabalarında yer alan yetkili, İran’ın yeni bir tur görüşmelerden önce ABD ablukasının sona ermesi konusunda ısrarcı olduğunu ve Pakistan liderliğindeki arabulucuların ülkeler arasındaki önemli boşlukları kapatmaya çalıştığını da belirtti.

Araghchi Pazar günü Katar ve Suudi Arabistan’daki mevkidaşlarıyla da telefonla görüştü. Cumartesi günkü gelişmelerden önce bile İran Dışişleri Bakanlığı, herhangi bir görüşmenin dolaylı olacağını ve Pakistanlı yetkililerin aracı olarak hareket edeceğini belirtmişti. Bu durum, Tahran’ın geçen yıl ve bu yılın başlarında yapılan dolaylı görüşme turlarının ABD ve Siyonist rejim tarafından İran’a yönelik saldırılarla sonuçlanmasının ardından duyduğu haklı çekinceleri yansıtıyor.

Ekonomik Yansımalar ve Karşılıklı Tehditler

Savaşın ikinci ayına girilirken, Hürmüz Boğazı’nın neredeyse kapanmasıyla küresel petrol, sıvılaştırılmış doğal gaz, gübre ve diğer tedarik sevkiyatlarının aksaması nedeniyle ekonomik sonuçlar büyüyor.

Her iki taraf da askeri tehditlerde bulunmaya devam etti. İran’ın ortak askeri komutanlığı Cumartesi günü, “ABD, deniz ablukaları, haydutluk ve korsanlık dahil olmak üzere saldırgan askeri eylemlerine devam ederse” “güçlü bir yanıtla” karşılaşacağı uyarısında bulundu. Trump ise geçen hafta orduya, mayın yerleştirebilecek küçük tekneleri “vurma ve öldürme” emri vermişti.

Trump, Cumartesi günü Beyaz Saray Muhabirleri Yemeği’ndeki bir güvenlik olayından önce gazetecilere yaptığı açıklamada, Witkoff ve Kushner’ın İslamabad gezisini iptal etmesinden sonraki 10 dakika içinde İran’ın “çok daha iyi” bir teklif gönderdiğini söyledi.

Detay vermedi ancak koşullarından birinin İran’ın “nükleer silaha sahip olmayacağı” olduğunu vurguladı. İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun durumu uzun süredir gerilimlerin merkezinde yer alıyor. BM nükleer gözlemci kurumuna göre Tahran, silah sınıfı seviyelerden kısa, teknik bir adım uzakta olan %60 saflıkta 440 kilogram (972 pound) uranyuma sahip.

Diplomatik Süreçte Sabır ve İlerleme

Pakistanlı bağımsız siyasi analist Syed Mohammad Ali, görüşmelerdeki gecikmenin bir aksilik olarak görülmemesi gerektiğini ve dolaylı görüşmelerin ilerlediğini belirtti. Washington ile Tahran arasındaki gerilimlerin bir gecede hafifletilemeyeceğini ve müzakere sürecinin sabır gerektirdiğini söyledi.

Ali, “Ancak iyi olan şey, ateşkesin devam etmesi ve her iki tarafın da çatışmayı içeride ters tepmeyecek bir şekilde sona erdirme arzusuna sahip olmasıdır” dedi.

Kırılgan Ateşkeslere Rağmen Artan Can Kayıpları

Savaş başladığından bu yana İran’da en az 3.375, İran savaşının başlamasından iki gün sonra İsrail-Hizbullah çatışmalarının yeniden başladığı Lübnan’da ise en az 2.509 kişi hayatını kaybetti.

Ayrıca İsrail’de 23, Körfez Arap ülkelerinde ise bir düzineden fazla kişi öldürüldü. Lübnan’da on beş İsrail askeri, bölgede 13 ABD askeri personeli ve güney Lübnan’da altı BM barış gücü askeri hayatını kaybetti.

İsrail ile İran destekli Lübnanlı direniş grubu Hizbullah arasındaki bir başka ateşkes üç hafta uzatıldı. Hizbullah, Washington arabuluculuğundaki diplomasiye katılmadı.